Maymun Çiçeği Hastalığı

Covid-19 Pandemisini yeni atlatan dünya için yeni bir pandemi mi başlıyor?

Maymun Çiçeği Hastalığı nadir görülen hayvanlardan insanlara, insandan insana da bulaşan bir virüs hastalığıdır. Hastalığın etkeni Poxviridae ailesindeki Orthopoxvirus cinsinin bir üyesi olan maymun çiçeği virüsü (Monkeypox) virüsüdür. Virüs, Çiçek Hastalığı (Smallpox) virüsü ile benzerlikler gösterir ve Çiçek Hastalığına benzer bir hastalık tablosu oluşturur. Virüs çift sarmallı bir DNA virüsüdür ve RNA virüslerine göre (örneğin COVID-19 hastalığı etkeni olan SARS-CoV-2) çok daha nadir mutasyona uğrar. Virüsün Santral Afrika ve Batı Afrika olmak üzere iki kolu vardır. Dünyada saptanan olguların büyük bir kısmı Santral Afrika kolu virüsü tarafından oluşturulmuştur.

Hastalık ilk olarak 1959 yılında Danimarka’da laboratuvar hayvanlarında yapılan bir çalışmada maymunlarda saptanmıştır. İnsanlarda ise ilk olgu 1970 yılında Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde 9 aylık bir bebekte rapor edilmiştir. Çiçek Hastalığındakine benzer bir tablo (deride içi sıvı dolu kesecikler) bildirilmiştir. 1970 yılından 2022 yılı başına kadar 15 ülkeden (11’i Afrika ülkesi, ABD, İngiltere, İsrail, Singapur) yaklaşık birkaç bin olgu bildirilmiştir.

Son dönemde ise ilk olarak 7 Mayıs 2022 tarihinde İngiltere’de bildirilen ve Nijerya seyahati olan olgunun ardından, 19 Mayıs 2022 tarihine kadar İngiltere’de toplam 9 olgu doğrulanmış ve sekiz olguda endemik ülkelere seyahat ve ilk olgu ile temas tanımlanmamıştır. Türkiye’den de ilk vaka sağlık bakanlığı tarafından 30 Haziran 2022 de kamuoyuna duyurulmuştur.

24 Mayıs 2022 tarihi itibariyle Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından Afrika dışındaki ülkelerden 131 doğrulanmış ve 106 şüpheli olgu bildirilmiştir. Hastalığın endemik olmadığı ülkelerden bildirilen bu olguların önemli bir kısmı İspanya, Portekiz ve İngiltere’den rapor edilmiştir. Ayrıca Avustralya, Belçika, Kanada, ABD, İsveç, İtalya ve Fransa’dan da olgular bildirilmiştir. Şu ana kadar hastalığa bağlı ölüm bildirilmemiştir.

Maymun Çiçeği Virüsü nasıl Bulaşır?

Maymun çiçeği virüsü hayvandan insana ve insandan insana bulaşabilir. İnsandan hayvana bulaş bildirilmemiştir.

Maymun çiçeğinin doğal rezervuarı henüz tanımlanmamıştır ancak kemirgenler büyük olasılıkla rol oynamaktadır. Afrika'da, sincaplar, Gambiya keseli sıçanlar, fındık fareleri, farklı maymun türlerinde maymun çiçeği virüsü enfeksiyonunun kanıtı bulunmuştur. Maymunlar ve insanlar tesadüfi konaklardır.

Çiğ ve az pişmiş enfekte hayvanların etleri ve enfekte hayvanların diğer hayvansal ürünlerini yemek olası bir risk faktörüdür. Enfekte hayvan tarafından ısırılma, cilt bütünlüğünün bulaşma açısından risk içerir.

Hayvandan insana bulaşta (zoonotik geçiş) enfekte hayvan tarafından ısırılma, cilt bütünlüğünün bozulacağı şekilde yaralanma veya enfekte hayvanın çiğ ve az pişmiş etlerinin tüketilmesi rol oynar. Enfekte hayvanın kanı, vücut sıvıları veya deri lezyonlarına temas ile de bulaşma olabilir.

Maymun çiçeği hastalığına bağlı içi su dolu kesecikler şeklindeki döküntülerin içinde bol miktarda virüs vardır. Bu nedenle insandan insana bulaşta en önemli bulaş yolu deri lezyonlarına direk temas veya bu lezyonlara temas etmiş giysi, çarşaf, havlu gibi eşyalarla temas edilmesidir. Bu lezyonlar kabuklanmış olsa da kabukları bulaşıdır. Bunun dışında enfekte kişilerin hapşırma, öksürme, konuşma ile ortaya saçtıkları damlacıkların solunması veya ağız, burun, göz mukozalarına temas etmesiyle de hastalığın bulaşması mümkündür.

Bulaşma, enfekte anneden bebeğe plasenta yoluyla geçiş şeklinde de olabilir. Bu durumda doğumda ve doğumdan hemen sonra yenidoğanda doğuştan maymun çiçeği hastalığı bulgularına yol açabilir. Annede aktif enfeksiyon varlığında yenidoğan bebeğe yakın temas ile de geçiş olabilir.

Enfekte kişilerden cinsel yolla bulaş bir diğer risk faktörüdür ancak burada cinsel ilişki sırasındaki yakın temas bulaşmanın ana nedeni olabileceğinden cinsel yolla bulaşma bugün için netleşmemiştir.

Maymun Çiçeği Hastalığının Belirtileri Nelerdir?

Virüs vücuda girdikten sonra hastalık belirti ve bulgularının ortaya çıkması 5 ila 21 gün arasındadır. Klinik tablo en sık 2. haftada ortaya çıkar. Hastalık genellikle hafif seyirlidir.

Ateş
Baş ağrısı
Kas ağrıları (sırt, bacak)
Bitkinlik
Döküntü (ateşten 1-3 gün sonra, suçiçeği döküntüsüne benzer içi önce berrak sonra irinli su dolu kesecikler)
Lenf bezlerinde büyüme (koltuk altında, boyunda ve kasıkta)

Hastalık belirtileri 2-4 hafta sürer. Şiddetli vakalar çocukluk çağında daha sıktır. Temas edilen virüs yükünün yüksekliği, kişinin altta yatan hastalıkları klinik tablonun daha ağır seyrine neden olabilir. Batı Afrika kolu virüsünün neden olduğu hastalıkta ölüm oranı %3,6-4.6 arasında, Santral Afrika kolu virüsünün neden olduğu hastalıkta ise ölüm oranı %10.6 olarak bildirilmiştir.

Maymun Çiçeği Hastalığından Korunma Yolları Nelerdir?

Tüm hastalıklardan korunmaya yardımcı genel kural olan el hijyeni ve genel hijyen kurallarına dikkat edilmesi Maymun Çiçeği hastalığında da öne çıkmaktadır. Hasta ya da hastalık şüphesi olan kişilerle doğrudan temastan kaçınmalı, hastanın döküntülerine çıplak elle asla dokunulmamalıdır. Bu kişilerin kullandığı eşyalarla temas edilmesi halinde ellerin su ve sabunla yıkanması, hastanın öksürme veya hapşırma durumunda ağzını bir mendille kapatması, hastanın temas ettiği yüzeylerin sık sık dezenfekte edilmesi bulaşma riskini azaltmada çok önemlidir. Hasta ile temas eden kişiler kendilerini 21 gün karantinada tutmalı, hastalık belirtilerinin olması halinde sağlık kurumlarına başvurmalıdır. Sağlık kurumuna gidişi sırasında başkalarına bulaşmaması için gerekli önlemler alınmalıdır.

Bunun dışında kemirgenlerle (sincap, fare), maymunlarla ve diğer yabani hayvanlarla temastan kaçınılmalıdır.

Çiçek aşısı yapılmış olan kişilerin %85’e varan oranlarda Maymun Çiçeği Hastalığına karşı da korunduğu bildirilmiştir. Çiçek aşısı olanların olmayanlara göre hastalığa yakalanma riski 5 kat azalmaktadır. Ancak dünyada Çiçek Hastalığı 1970’li yıllarda tamamen ortadan kalktığı için çiçek aşısı 1980 yılından bu yana uygulanmamaktadır. Virüse maruz kaldıktan sonraki ilk 4 gün içinde çiçek aşısı yapılması hastalık gelişmesini önleyebilir, maruziyetten sonraki 4.-14. günler arasında yapılırsa hastalığı önlemez fakat daha hafif geçmesini sağlar.

Virüs şu ana dek dünyada sınırlı sayıda görülmüştür. Ülkemizde de 1 vaka tespit edilmiş olup virüsün yayılmasını engellemek için dikkatli olmakta fayda vardır. Özellikle döküntülü lezyonu olan hasta kişilerin en kısa sürede sağlık merkezine başvurması ve bir doktor kontrolünden geçmesi çok önemlidir. Böylece hem kendinizi hem yakınlarınızı muhtemel Maymun Virüsü Hastalığından korumuş olursunuz.

Uzm. Dr. Fatma Damar
Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı